Godziny otwarcia:
Pn: nieczynne
Wt: 9.00 - 15.00
Śr: 9.00 - 15.00
Cz: 9.00 - 15.00
Pt: 9.00 - 15.00
Sb: nieczynne
Nd: nieczynne
Kasa biletowa zamykana jest o 14:15.
Dni zamknięte dla zwiedzajacych
Muzeum będzie zamknięte 01.05.2026.
Oferta i cennik biletów
Vademecum zwiedzającego
- O Muzeum
- Nosorożec włochaty ze Staruni
- Wystawy stałe
- Wystawy czasowe
- Wydarzenia
- Fotorelacje
- Badania w Muzeum
- Oferta
Historia Muzeum Przyrodniczego
Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN wywodzi się z Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego powstałej w 1865 r. Początkowo zbiory gromadzono w budynku uniwersyteckim przy ulicy Św. Anny, a w 1870 r. przeniesiono je na poddasze gmachu Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (od 1873 r. Akademii Umiejętności) przy ulicy Sławkowskiej. W Muzeum przedstawiane były zbiory geologiczne, oraz okazy flory i fauny.
Pierwszą ekspozycję, kolekcje ornitologiczne K. Wodzickiego oraz zbiory geologiczne i paleontologiczne otwarto dla zwiedzających w 1888 r. W latach 1896–1914 siedziba Akademii Umiejętności była stopniowo rozbudowywana, a w 1922 r. została ponownie otwarta wystawa przyrodnicza.
W 1930 r. Muzeum wzbogaciło się o unikalny, liczący około 40 tysięcy lat, okaz nosorożca włochatego ze Staruni na Podkarpaciu wschodnim. W okresie II Wojny Światowej najcenniejsze zbiory muzealne ewakuowano do piwnic i na parter budynku. Po wojnie ekspozycję muzealną otwarto w 1946 r. Na parterze wystawiono zbiory geologiczne, a na poddaszu urządzono nową ekspozycję zoologiczną „Fauna Polski i obszarów tropikalnych” oraz paleontologiczną „Fauna plejstocenu Polski”
W 1953 r. zbiory Muzeum Przyrodniczego zostały rozdzielone między trzy nowo powstałe placówki Polskiej Akademii Nauk. Przy ulicy Sławkowskiej pozostały kolekcje zoologiczne.
Rozbudowa pracowni naukowych i biblioteki, przy równoczesnym remoncie gmachu, odbiła się niekorzystnie na ekspozycji muzealnej, którą stopniowo redukowano. Planowane od wielu lat przeniesienie ekspozycji muzealnej poza siedzibę Akademii udało się zrealizować dopiero w 1992 r. przez zakup budynku dawnej „Łaźni Rzymskiej” przy ul. Św. Sebastiana.
Po wstępnej adaptacji nowych pomieszczeń, w styczniu 1993 r. otwarto pierwszą wystawę „Muszle morskie”, a następnie urządzono kilkanaście wystaw okresowych. W 1995 r., z okazji 130-lecia Muzeum, przygotowano wystawę historyczną i odtworzono w nowym miejscu wystawę stałą „Fauna plejstocenu Polski”.
Do 2025 r. na terenie Muzeum zorganizowano ponad 100 wystaw okresowych, w tym 9 przy współpracy z zagranicznymi muzeami m.in. z Francji, Szwajcarii, Ukrainy, Niemiec. Muzeum przygotowało ponad 60 wystaw wyjazdowych w Polsce oraz regularnie udostępnia swoją przestrzeń publiczności, organizując liczne wydarzenia popularyzujące naukę i kulturę, takie jak Noc Muzeów, Noc Biologów, Noc Naukowców oraz wykłady popularnonaukowe.
Kierownik
Z-ca kierownika
Pracownicy naukowi
Pracownicy techniczni
Marek Banasiak
Karolina Burmer
Aneta Garbula
Nina Kowalik
Andrzej Palaczyk
Lidia Swat
Nosorożec włochaty ze Staruni
Nosorożec włochaty (Coelodonta antiquitatis) jest wymarłym gatunkiem ssaka, który w okresie późnego plejstocenu występował na obszarze całej Eurazji, od Pirenejów aż po Syberię. Obok mamuta włochatego był największym roślinożercą epoki lodowcowej. Nosorożec włochaty odżywiał się głównie trawą i porostami. Dorosły osobnik osiągał wysokość ok. 2 m, długość ponad 5 m i ważył ok. 3,5 tony. Gęsta sierść i grube, długie włosy pokrywające ciało zapewniały mu dobrą ochronę przed utratą ciepła podczas surowych zim panujących w trakcie zlodowaceń. Zwężająca się ku przodowi głowa zaopatrzona była w dwa potężne rogi.
Zachowane w niezwykle dobrym stanie ciało nosorożca włochatego wraz z organami wewnętrznymi i tkankami miękkimi czyni okaz przechowywany w Muzeum Przyrodniczym Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN przy ul. Św. Sebastiana jednym z najcenniejszych okazów przyrodniczych na świecie. Przetrwanie ciała nosorożca możliwe było dzięki konserwującym właściwościom pokładów solanki i wosku ziemnego (ozokerytu) występującym w miejscu znaleziska. W Muzeum oprócz wypchanego okazu nosorożca znajduje się zmontowany szkielet nosorożca wykonany pod kierunkiem Jana Stacha w 1948 roku oraz odlew gipsowy przedstawiający nosorożca w pozycji, w jakiej został znaleziony w Staruni.
Od połowy XVIII wieku odkryto jedynie kilka, zazwyczaj niewielkich fragmentów ciała nosorożców włochatych. Jak dotąd jedynym eksponowanym na świecie zachowanym w całości, wraz ze skórą i tkankami miękkimi jest okaz ze Staruni. Został odkryty 23 października 1929 we wsi leżącej obecnie na Ukrainie ok. 100 km na południowy wschód od Lwowa. Znaleziony okaz to młoda samica, która zginęła około 40 tys. lat temu. Odtworzenie wyglądu nosorożca wykonano według koncepcji prof. Jana Stacha w roku 1929 wykorzystując autentyczną skórę zdjętą ze znalezionego okazu. Niestety do czasów współczesnych nie zachowały się kopyta i rogi a włosy przetrwały na niewielkich fragmentach skóry.
Szczątki roślin, owadów i małych kręgowców znalezione ze staruńskim nosorożcem włochatym przyczyniły się znacznie do poszerzenia wiedzy na temat środowiska i klimatu plejstocenu Podkarpacia.
Sylwetka nosorożca kojarzona z ISEZ PAN, szybko stała się jego znakiem rozpoznawczym, najcenniejszy z okazów kolekcji Instytutu doceniany jest przez zwiedzających z całego świata nie tylko z kręgów naukowych.
W 2019 r. Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN miało zaszczyt gościć japońską parę książęcą – Jego Cesarską Wysokość Księcia Akishino z małżonką Jej Cesarską Wysokością Księżną Kiko. Na ich specjalne życzenie dostojni Goście obejrzeli ekspozycję przedstawiającą nosorożca włochatego ze Staruni.
Bioróżnorodnosć owadów
Wystawa prezentuje nie tylko zróżnicowanie morfologiczne owadów, ale również ich strategie życiowe. W wielkoformatowych gablotach obejrzeć można okazy należące do większości współczesnych rzędów owadów, uporządkowane systematycznie. Znajdziemy tu ważki, jętki oraz prostoskrzydłe w towarzystwie błonkówek i motyli, a także patyczaki, pluskwiaki i muchówki. Pochodzą one z różnych rejonów świata. Owadom okolic Krakowa poświęcona została oddzielna gablota. W dalszej części wystawy poznać można różne strategie życiowe owadów, dotyczące sposobów odżywiania. Z wystawy dowiadujemy się, że fitofagi to wegetarianie, a parazytoidy i pasożyty żyją na „cudzy koszt”. Możemy poznać owady żyjące w społeczeństwach i zobaczyć uszkodzenia roślin i galasy – wytwory roślin, powodowane przez owady. Oddzielna gablota zawiera prezentację obecnych badań nad owadami wykonywanych w ISEZ PAN.
Chrząszcze
Wystawa poświęcona chrząszczom, najliczniejszej grupie zwierząt na ziemi, które odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu biocenoz, gospodarce człowieka a także kulturze. Podczas zwiedzania można zobaczyć bogactwo gatunków z całego świata, od małych chrząszczy po największe goliaty. Dodatkową atrakcją jest ogromny model rohatyńca.
Fauna leśna Europy
Celem wystawy jest zaprezentowanie różnorodności gatunkowej europejskiej fauny. Posiada charakter edukacyjny i skierowana jest przede wszystkim do najmłodszej grupy zwiedzających. Można zobaczyć na niej wiele rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, takich jak: puchacz zwyczajny (Bubo bubo), ryś euroazjatycki (Lynx lynx), wilk (Canis lupus), niedźwiedź brunatny (Ursus arctos), oraz pospolitych jak sarna (Capreolus capreolus) czy dzik euroazjatycki (Sus scrofa).
Pożegnanie z Afryką - Hominizacja
Wystawa, która odkrywa tajemnicę rozwoju człowieka i skłania do zadumy nad kierunkiem naszej dalszej drogi ewolucyjnej. Podczas długiego procesu rozwoju, ludzie rozwiązali problemy adaptacyjne, skutecznie oddalając się pod względem wyglądu i zachowania od innych naczelnych. Nie wiemy dokładnie jak odbyło się zejście z drzew i adaptacja do życia na ziemi. Koncepcji na ten temat jest wiele, jednak pewne jest, że była to stopniowa, powolna ewolucja biologiczna – antropogeneza.
Fauna jaskiń
Wystawa poświęcona jest organizmom zasiedlającym obiekty podziemne Polski i świata. Przystosowania do życia w ciemności są widoczne gołym okiem: brak pigmentu i zanik oczu można zaobserwować u ryb, ślepczyków jaskiniowych (Astyanax mexicanus) prezentowanych na wystawie. Oprócz ryb można również zobaczyć amblypygę (Euphrynichus bacillifer), pajęczaka znanego z opowieści o Harrym Potterze. Dopełnieniem wystawy jest projekcja filmu, na którym kamery uwieczniły zwierzęta aktywne nocą.
Minerały fluorescencyjne
Fluorescencja minerałów - jedno z najefektowniejszych zjawisk w przyrodzie, odkryte przez brytyjskiego naukowca George Gabriel Stokes możemy zobaczyć na wystawie „Minerały fluorescencyjne”. W świecie minerałów istnieje pewna grupa kamieni, które pod wpływem promieniowania ultrafioletowego świecą własnym światłem. Zalicza się do nich m.in. fluoryt, dolomit, halit i opal.
Fauna wysokogórska
Wystawa prezentuje faunę Himalajów oraz Tatr, występującą powyżej piętra kosodrzewiny. Dioramy przedstawiają zwierzęta w ich naturalnym siedlisku. Wśród okazów występują gatunki chronione jak irbis śnieżny (Panthera uncia), świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) czy kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica), które ginęły dawniej przez rabunkową działalność człowieka.
Świat gadów
„Świat gadów” to wystawa łącząca żyjące współcześnie zwierzęta z kopalnymi. Tą interesującą gromadę zwierząt zaprezentowano w kilku modułach wystawowych, w podziale na obszary występowania, w scenerii znakomicie oddającej ich środowisko naturalne. Zobaczyć można gadzich rekordzistów - anakondę zieloną (Eunectes murinus) (dermoplast), uznaną za najgrubszego węża świata oraz pytona siatkowego (Python reticulatus) (dermoplast) - najdłuższego węża na świecie. Wśród gadów kopalnych na szczególną uwagę zasługuje niezwykle cenny okaz 1,5 metrowej czaszki krokodyla kredowego z rodzaju Steneosaurus. Dopełnieniem wystawy jest część edukacyjna, gdzie można dowiedzieć się jak zbudowana jest skóra gadów, jak wygląda wylinka węża, skorupa żółwia lamparciego czy jajko żółwia.
Woda - podstawa Życia na Ziemi
Wystawa ma na celu pokazanie gatunków charakterystycznych dla ekosystemów wodnych z różnych zakątków świata. Są tutaj głownie gatunki zamieszkujące rzeki, jeziora Afryki, Ameryki Południowej i Środkowej. Bogaty przekrój gatunków z rodziny pielęgnicowatych uzupełniają różnokolorowe brzanki, atrakcyjnie wyglądające wielopłetwce senegalskie Polypterus senegalus i nożowiec Chitala Notopterus chitala. Na uwagę zasługuje także salamandra Andersona Abystoma Andersoni , płaz do złudzenia przypominający popularnego aksolotla. .
Las tropikalny
Wystawa przedstawia fragment tropikalnej dżungli, bogatej w gatunki flory lasów równikowych Ameryki Południowej i Środkowej, Afryki i Azji. Wśród zgromadzonych okazów roślin użytkowych można zobaczyć: między innymi: kawę Coffea sp., pieprz ozdobny Piper ornatum, pomelo Citrus maxima, awokado Persea sp., mango Mangifera sp. czy puchowca pięciopręcikowego Ceiba pentandra (zwanego drzewem kapokowym). Dawniej puch otaczający nasiona, był wykorzystywany do produkcji kamizelek ratunkowych.
Czatkowice - jurajskie bezkręgowce
Wystawa prezentuje skamieniałości jurajskich bezkręgowców znalezione w Kopalni Wapienia "Czatkowice" Sp. z o.o. Ta odkrywkowa placówka górnicza, badana od okresu przedwojennego, to stanowisko gromadzące znaleziska, które stanowią kluczowy element w badaniach systematycznych tych kopalnych organizmów. Umożliwiają one rekonstrukcję morskiego świata sprzed dziesiątek milionów lat. Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN od 2021 roku, jako jedyna jednostka naukowa, posiada możliwość pozyskiwania okazów z tego stanowiska. Dominują tu amonity właściwe, nie brakuje ślimaków oraz małży. Znaleziono także pojedyncze zęby rekina oraz szczypce najstarszych znanych, jurajskich krabów. Uzupełnieniem wystawy jest film edukacyjny, pokazujący pracę w kopalni "Czatkowice".
Kuratorzy wystawy: Jakub Gawkowski, Marianna Szczygielska, Łukasz Trzciński
Organizator: Fundacja Imago MundiPartnerzy: Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk,
Dom Utopii - Międzynarodowe Centrum Empatii
Wystawa dofinansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Badania w Muzeum
Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN jest jednostką organizacyjną Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk, powołaną do prowadzenia działalności edukacyjnej, popularyzatorskiej i wystawienniczej. Muzeum odpowiada za prezentowanie dorobku naukowego Instytutu, upowszechnianie wiedzy o różnorodności biologicznej i ewolucji oraz rozwijanie kontaktów ze społeczeństwem poprzez programy edukacyjne i wydarzenia kulturalne.
Pracownicy MP ISEZ PAN prowadzą także badania naukowe nad współczesnymi i kopalnymi muchówkami z rzędu Diptera, głównie Nematocera (muchówki długoczułkie), oraz nad przedstawicielami rzędu Mecoptera (wojsiłki). Materiały kopalne, pochodzące ze wszystkich okresów geologicznych od dolnego triasu (ok. 247 mln lat), analizowane są zarówno na podstawie odcisków w skałach osadowych, jak i okazów zachowanych w żywicach kopalnych (bursztynach). Celem badań jest poznanie morfologicznego zróżnicowania gatunków kopalnych, co umożliwia prowadzenie analiz porównawczych i filogenetycznych. Uzyskiwane dane zestawiane są z fauną współczesną z różnych regionów świata. Badania te oparte są na klasycznych metodach paleontologicznych i uzupełniane analizami prowadzonymi z wykorzystaniem mikroskopii skaningowej. Zespół MP ISEZ PAN prowadzi je w ścisłej współpracy z naukowcami z wielu krajów, m.in. Anglii, Brazylii, Chin, Danii, Holandii, Niemiec, Rosji, Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Szwajcarii, Litwy i Ukrainy.
Pracownicy Muzeum w swoich badaniach wykorzystują przede wszystkim bogatą i wyjątkową kolekcję naukową Instytutu, pozostającą pod opieką Działu Zbiorów Naukowych ISEZ PAN. Zbiory te obejmują m.in. chrząszcze (Coleoptera), muchówki (Diptera), błonkówki (Hymenoptera), wojsiłki (Mecoptera) i motyle (Lepidoptera).
W trakcie aktualizacji