Kontakt
ul. Św. Sebastiana 9,
31-049 Kraków
tel.: (12) 422 89 37
tel.: (12) 422 59 59
Godziny otwarcia
Pn: nieczynne
Wt: 9:00 - 15:00
Śr: 9:00 - 15:00
Cz: 9:00 - 15:00
Pt: 9:00 - 15:00
Sb: nieczynne
Nd: nieczynne
Ostatnie wejście - na 45 minut przed zamknięciem wystawy.
Zapraszamy - w długi weekend jesteśmy otwarci w piątek 01.05. i sobote 02.05!!!
Godziny otwarcia w majówkę:
10:00 - 17:00 (ostatnie wejście 16:15)
Oferta i cennik biletów
Vademecum zwiedzającego
- O Muzeum
- Nosorożec włochaty ze Staruni
- Wystawy stałe
- Wystawy czasowe
- Wydarzenia
- Fotorelacje
- Badania w Muzeum
- Oferta
Historia Muzeum Przyrodniczego
Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN wywodzi się z Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego powstałej w 1865 r. Początkowo zbiory gromadzono w budynku uniwersyteckim przy ulicy Św. Anny, a w 1870 r. przeniesiono je na poddasze gmachu Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (od 1873 r. Akademii Umiejętności) przy ulicy Sławkowskiej. W Muzeum przedstawiane były zbiory geologiczne, oraz okazy flory i fauny.
Pierwszą ekspozycję, kolekcje ornitologiczne K. Wodzickiego oraz zbiory geologiczne i paleontologiczne otwarto dla zwiedzających w 1888 r. W latach 1896–1914 siedziba Akademii Umiejętności była stopniowo rozbudowywana, a w 1922 r. została ponownie otwarta wystawa przyrodnicza.
W 1930 r. Muzeum wzbogaciło się o unikalny, liczący około 40 tysięcy lat, okaz nosorożca włochatego ze Staruni na Podkarpaciu wschodnim. W okresie II Wojny Światowej najcenniejsze zbiory muzealne ewakuowano do piwnic i na parter budynku. Po wojnie ekspozycję muzealną otwarto w 1946 r. Na parterze wystawiono zbiory geologiczne, a na poddaszu urządzono nową ekspozycję zoologiczną „Fauna Polski i obszarów tropikalnych” oraz paleontologiczną „Fauna plejstocenu Polski”
W 1953 r. zbiory Muzeum Przyrodniczego zostały rozdzielone między trzy nowo powstałe placówki Polskiej Akademii Nauk. Przy ulicy Sławkowskiej pozostały kolekcje zoologiczne.
Rozbudowa pracowni naukowych i biblioteki, przy równoczesnym remoncie gmachu, odbiła się niekorzystnie na ekspozycji muzealnej, którą stopniowo redukowano. Planowane od wielu lat przeniesienie ekspozycji muzealnej poza siedzibę Akademii udało się zrealizować dopiero w 1992 r. przez zakup budynku dawnej „Łaźni Rzymskiej” przy ul. Św. Sebastiana.
Po wstępnej adaptacji nowych pomieszczeń, w styczniu 1993 r. otwarto pierwszą wystawę „Muszle morskie”, a następnie urządzono kilkanaście wystaw czasowych. W 1995 r., z okazji 130-lecia Muzeum, przygotowano wystawę historyczną i odtworzono w nowym miejscu wystawę stałą „Fauna plejstocenu Polski”. Do 2025 r. na terenie Muzeum Przyrodniczego ISEZ PAN zorganizowano ponad 100 wystaw czasowych, w tym 9 przy współpracy z zagranicznymi muzeami m.in. z Francji, Szwajcarii, Ukrainy, Niemiec. Muzeum przygotowało ponad 60 wystaw, które gościły w wielu ośrodkach w całej Polsce. Przestrzeń muzealna jest regularnie udostępniana publiczności stanowiąc arenę licznych wydarzeń popularyzujących naukę i kulturę, takie jak Noc Muzeów, Noc Biologów, Małopolska Noc Naukowców oraz wykłady popularnonaukowe.
Dziś Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN jako jednostka organizacyjna Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk, powołane jest do prowadzenia działalności edukacyjnej, popularyzatorskiej i wystawienniczej. Odpowiada za prezentowanie dorobku naukowego Instytutu, upowszechnianie wiedzy o różnorodności biologicznej i ewolucji oraz rozwijanie kontaktów ze społeczeństwem poprzez programy edukacyjne i wydarzenia kulturalne.
Kierownik
Z-ca kierownika
Pracownicy naukowi
Pracownicy techniczni
Marek Banasiak
Karolina Burmer
Aneta Garbula
Nina Kowalik
Andrzej Palaczyk
Lidia Swat
Nosorożec włochaty ze Staruni
Nosorożec włochaty (Coelodonta antiquitatis) jest wymarłym gatunkiem ssaka, który w okresie późnego plejstocenu występował na obszarze całej Eurazji, od Pirenejów aż po Syberię. Obok mamuta włochatego był największym roślinożercą epoki lodowcowej. Nosorożec włochaty odżywiał się głównie trawą i porostami. Dorosłe osobniki tego gatunku osiągały wysokość ok. 2 m, długość ponad 5 m i ważyły ok. 3,5 tony. Gęsta sierść, którą tworzą długie i grube włosy, zapewniała im dobrą ochronę przed utratą ciepła podczas surowych zim panujących w trakcie zlodowaceń. Zwężająca się ku przodowi głowa zaopatrzona była w dwa potężne rogi.
Zachowane w niezwykle dobrym stanie ciało nosorożca włochatego wraz z organami wewnętrznymi i tkankami miękkimi czyni okaz przechowywany w Muzeum Przyrodniczym Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN (ISEZ PAN) przy ul. Św. Sebastiana 9 jednym z najcenniejszych okazów przyrodniczych na świecie. Został on odnaleziony 23 października 1929 we wsi leżącej obecnie na Ukrainie ok. 100 km na południowy wschód od Lwowa. Okaz ten to młoda samica, która zginęła około 40 tys. lat temu. Od połowy XVIII wieku odkryto jedynie kilka, zazwyczaj niewielkich fragmentów ciała nosorożców włochatych. Jak dotąd okaz ze Staruni jest jedynym eksponowanym na świecie zachowanym w całości, wraz ze skórą i tkankami miękkimi. Przetrwanie ciała nosorożca możliwe było dzięki konserwującym właściwościom pokładów solanki i wosku ziemnego (ozokerytu) występującym w miejscu jego znalezienia. Odtworzenie wyglądu nosorożca wykonano według koncepcji prof. Jana Stacha w roku 1929 wykorzystując autentyczną skórę zdjętą ze znalezionego okazu. Niestety do czasów współczesnych nie zachowały się kopyta i rogi, a włosy przetrwały na niewielkich fragmentach skóry. W Muzeum Przyrodniczym oprócz wypchanego okazu nosorożca znajduje się również wykonany po wydobyciu okazu 1929 odlew gipsowy przedstawiający nosorożca w pozycji, w jakiej został znaleziony w Staruni oraz szkielet tego wielkiego ssaka zmontowany pod kierunkiem Jana Stacha w 1948 roku Szczątki roślin, owadów i małych kręgowców znalezione ze staruńskim nosorożcem włochatym przyczyniły się znacznie do poszerzenia wiedzy na temat środowiska i klimatu plejstocenu Podkarpacia.
Sylwetka nosorożca kojarzona z ISEZ PAN, szybko stała się jego znakiem rozpoznawczym. Najcenniejszy z okazów kolekcji Instytutu doceniany jest przez zwiedzających z całego świata nie tylko z kręgów naukowych. W 2019 r. Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN miało zaszczyt gościć japońską parę książęcą – Jego Cesarską Wysokość Księcia Akishino z małżonką Jej Cesarską Wysokością Księżną Kiko. Na ich specjalne życzenie dostojni Goście obejrzeli ekspozycję przedstawiającą nosorożca włochatego ze Staruni.
Wystawy stałe
Megafauna plejstoceńska
Ekspozycja stała przedstawiająca kopalne szczątki wymarłych zwierząt należących do tzw. megafauny plejstoceńskiej. Na wystawie można zobaczyć jedynego na świecie zachowanego w całości, wraz ze skórą i tkankami miękkimi nosorożca włochatego (Coelodonta antiquitatis) liczącego ok. 40 tysięcy lat. Obok prezentowane są również kopalne szczątki mamuta włochatego (Mammuthus primigenius) i niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus).
Mięczaki Świata
Wystawa prezentuje mięczaki z całego świata – wymarłe oraz współcześnie żyjące głowonogi, małże i ślimaki. Do szczególnych osobliwości wystawy można zaliczyć okazałą muszlę przydaczni olbrzymiej (Tridacna gigas), gatunku należącego do największych małży świata oraz łodzika Nautilus sp. – jedynego na świecie głowonoga posiadającego muszlę zewnętrzną. Na wystawie podziwiać można również piękną kolekcję ślimaków morskich, których muszle od dawna stanowiły ważny element kultury i sztuki. Uzupełnieniem wystawy jest ciekawa kolekcja krajowych mięczaków.
Spadzista - krakowskie cmentarzysko mamutów
Stanowisko Kraków Spadzista położone jest u podnóża Kopca Kościuszki na terenie XIX-wiecznego ziemnego fortu austriackiego. Zostało ono przypadkowo odkryte jesienią 1967 roku. Regularne badania wykopaliskowe prowadzone przez Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie wraz z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczęto w 1968 roku i kontynuowano je z przerwami aż do roku 2023. Podczas badań odsłonięto jedno z największych w Europie nagromadzeń kości i zębów mamuta (zarówno jeśli chodzi o liczbę szczątków kostnych, jak i liczbę osobników). Podczas badań wykopaliskowych na stanowisku tym odkryto również szczątki wilka, lisa polarnego, niedźwiedzia brunatnego, konia i renifera. Powstałe około 27 tysięcy lat temu stanowisko jest dla archeologów jednym z najważniejszych stanowisk kultury graweckiej w Europie. Poza licznymi szczątkami mamuta, na miejscu tym odkryto kilkadziesiąt tysięcy wyrobów krzemiennych wykorzystywanych jako ostrza broni miotanej oraz narzędzia służące do obróbki skór, mięsa oraz kości mamucich.
Na wystawie prezentowane jest również żebro mamuta z tkwiącym w nim fragmentem krzemiennego ostrza. Znalezisko to jest jedyne w Europie i jedno z kilku na świecie. Jest bezpośrednim dowodem na to, że paleolityczni łowcy polowali na te zwierzęta.
Wystawa finansowana ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki
Rozmowa z kamieniem
Autorska wystawa minerałów i skamieniałości ofiarowanych dla muzeum przez profesora Zbyluta Grzywacza. Na ekspozycji zaprezentowano barwne odmiany kwarcu, agaty, geody, gipsowe "róże pustyni" oraz różne odmiany soli. Obok minerałów podziwiać można również skamieliny - odciśnięte w kamieniu kształty zwierząt i roślin liczące nieraz setki milionów lat. Ekspozycja została zadedykowana poezji Wisławy Szymborskiej.
Wystawy czasowe
Bioróżnorodność owadów
Wystawa prezentuje nie tylko zróżnicowanie morfologiczne owadów, ale również ich strategie życiowe. W wielkoformatowych gablotach obejrzeć można okazy należące do większości współczesnych rzędów owadów, uporządkowane systematycznie. Znajdziemy tu ważki, jętki oraz prostoskrzydłe w towarzystwie błonkówek i motyli, a także patyczaki, pluskwiaki i muchówki. Pochodzą one z różnych rejonów świata. Owadom okolic Krakowa poświęcona została oddzielna gablota. W dalszej części wystawy poznać można różne strategie życiowe owadów, dotyczące sposobów odżywiania. Z wystawy dowiadujemy się, że fitofagi to wegetarianie, a parazytoidy i pasożyty żyją na „cudzy koszt”. Możemy poznać owady żyjące w społeczeństwach i zobaczyć uszkodzenia roślin i galasy – wytwory roślin, powodowane przez owady. Oddzielna gablota zawiera prezentację obecnych badań nad owadami wykonywanych w ISEZ PAN.
Chrząszcze
Wystawa poświęcona chrząszczom, najliczniejszej grupie zwierząt na ziemi, które odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu biocenoz, gospodarce człowieka a także kulturze. Podczas zwiedzania można zobaczyć bogactwo gatunków z całego świata, od małych chrząszczy po największe goliaty. Dodatkową atrakcją jest ogromny model rohatyńca.
Czatkowice – jurajskie bezkręgowce
Wystawa prezentuje skamieniałości jurajskich bezkręgowców znalezione w Kopalni Wapienia "Czatkowice" Sp. z o.o. Ta odkrywkowa placówka górnicza, badana od okresu przedwojennego, to stanowisko gromadzące znaleziska, które stanowią kluczowy element w badaniach systematycznych tych kopalnych organizmów. Umożliwiają one rekonstrukcję morskiego świata sprzed dziesiątek milionów lat. Muzeum Przyrodnicze ISEZ PAN od 2021 roku, jako jedyna jednostka naukowa, posiada możliwość pozyskiwania okazów z tego stanowiska. Dominują tu amonity właściwe, nie brakuje ślimaków oraz małży. Znaleziono także pojedyncze zęby rekina oraz szczypce najstarszych znanych, jurajskich krabów. Uzupełnieniem wystawy jest film edukacyjny, pokazujący pracę w kopalni "Czatkowice".
Fauna jaskiń
Wystawa poświęcona jest organizmom zasiedlającym obiekty podziemne Polski i świata. Przystosowania do życia w ciemności są widoczne gołym okiem: brak pigmentu i zanik oczu można zaobserwować u ryb, ślepczyków jaskiniowych (Astyanax mexicanus) prezentowanych na wystawie. Oprócz ryb można również zobaczyć amblypygę (Euphrynichus bacillifer), pajęczaka znanego z opowieści o Harrym Potterze. Dopełnieniem wystawy jest projekcja filmu, na którym kamery uwieczniły zwierzęta aktywne nocą.
Fauna leśna Europy